Dominacja estrogenowa – objawy, przyczyny i jak przywrócić równowagę hormonalną

Czym jest dominacja estrogenowa?

„Dominacja estrogenowa” to fraza, która zyskuje coraz większą popularność. Czasem pada też nazwa „przewaga estrogenowa”. Powszechnie określa się w ten sposób stan, w którym poziom estrogenu w organizmie kobiety jest zbyt wysoki w stosunku do poziomu progesteronu. Przekłada się to na brak równowagi hormonalnej i ma dotyczyć kobiet na różnych etapach życia w wieku reprodukcyjnym. 

Nie jest to jednak termin uznany przez środowisko lekarskie i budzi spore wątpliwości. Kiedy mówimy o dominacji estrogenowej, w dyskursie przewijają się hasła związane z dietą, poziomem stresu i stylem życia. Podkreśla się duże znaczenie równowagi hormonalnej: estrogenu oraz progesteronu.

Rola estrogenów i progesteronu w cyklu menstruacyjnym

Jaką rolę pełnią te dwa hormony w życiu kobiet i osób menstruujących?

Estrogen jest kluczowy dla regulowania i koordynacji:

• procesu wzrostu i rozwoju,
• procesów wokół reprodukcji,
• starzenia się,
• apetytu i masy ciała,
• metabolizmu glukozy komórkowej,
• insulinooporności,
• glikozoporności,
• dystrybucji tkanki tłuszczowej,
• wydzielania adipokin(1).

Estrogen bierze udział w cyklu menstruacyjnym: jego poziom wzrasta w połowie fazy folikularnej, a następnie gwałtownie spada po owulacji. Wzrasta także w połowie fazy lutealnej, kiedy to pęknięty pęcherzyk jajnikowy przekształca się w ciałko żółte (a ono wydziela estrogen oraz progesteron)2.

– Płodne kobiety produkują estrogeny i to jest coś, co dodaje nam w życiu glow i daje dobre samopoczucie. Brak estrogenów równa się wygasaniu czynności jajników – zauważa dr n. med. Jadwiga Wańczyk-Baszak.

Z kolei progesteron pełni niezmiernie ważną rolę w:

• przebiegu cyklu menstruacyjnego i ciąży (w tym utrzymaniu ciąży),
• rozwoju kości,
• funkcjonowaniu osi podwzgórze-przysadka-nadnercza,
• funkcjonowaniu osi neuroendokrynnej(3).

Objawy dominacji estrogenowej

Jeśli chodzi o niektóre „objawy” dominacji estrogenowej, a raczej stanu rozregulowania hormonów, o których mówi się najczęściej, to są to:

• obfite i bolesne miesiączki,
• bóle głowy,
• zatrzymanie wody w organizmie,
• wahania masy ciała,
• obniżone libido,
• złe samopoczucie,
• brak energii,
• zaburzenia snu.

Należy pamiętać, że dominacja estrogenowa (nadmiar estrogenów) nie jest uznawaną w środowisku medycznym i figurującą w oficjalnej klasyfikacji przypadłością – powyższe dolegliwości mogą wynikać z wielu różnych czynników i każdy przypadek osoby z takimi problemami należy konsultować indywidualnie w gabinecie lekarskim.

Najczęstsze przyczyny dominacji estrogenowej

– Najczęściej zaburzenia owulacji mamy w zespole PCOS, u kobiet z otyłością i/lub zespołem metabolicznym – co znowu generuje nasilenie PCOS. I tak, tkanka tłuszczowa produkuje estrogeny, ale to nie wina estrogenów, a tkanki tłuszczowej. Łatwiej przypisać coś estrogenom niż otyłości, z którą powinno się walczyć – wyjaśnia dr n. med. Jadwiga Wańczyk-Baszak.

Czynniki oddziałujące na funkcjonowanie gospodarki hormonalnej w organizmie kobiety to m.in.:

• przewlekły stres (kortyzol jako hormon stresu),
• antykoncepcja hormonalna,
• nadmiar tkanki tłuszczowej,
• niedoczynność tarczycy,
• ekspozycja na ksenoestrogeny (plastiki, środki ochrony roślin),
• dieta bogata w przetworzoną żywność i tłuszcze trans.

Metabolizm estrogenów i znaczenie pracy wątroby

W metabolizmie (rozkładaniu i usuwaniu z organizmu) estrogenów kluczową rolę odgrywa wątroba. W końcowym etapie tego procesu estrogeny (a raczej to, co z nich zostało) zostają wydalone wraz z żółcią do jelit oraz usunięte razem z moczem. By cały proces zachodził prawidłowo, istotnym jest włączenie do diety błonnika i warzyw krzyżowych, ale też zrozumienie, że przewlekły stres i brak aktywności fizycznej mogą znacznie obciążać organizm. 

Dieta i styl życia wspierające równowagę estrogenową

Co warto spożywać, by wspierać swoją równowagę hormonalną?

• warzywa krzyżowe, czyli inaczej: warzywa kapustne (brokuł, kalafior, jarmuż),
• produkty bogate w błonnik (np. siemię lniane, ale jest to też naturalny składnik występujący w warzywach czy skórce jabłka).

Wystrzegaj się natomiast dużej ilości przetworzonej żywności i tłuszczów nasyconych w swojej codziennej diecie.

Suplementacja jako element holistycznego podejścia

Witaminy z grupy B biorą udział w procesie metabolizmu estrogenów, dlatego są ważne w utrzymaniu równowagi hormonalnej w organizmie. Jeśli wykonałaś badania laboratoryjne lub skonsultowałaś się ze specjalistą/specjalistką i okazało się, że cierpisz na niedobór witamin z grupy B (B1, B2, B3, B5, B12), bardzo ważne jest, żebyś wyrównała te nierówności. Dlaczego? Przykładowo, badania pokazują, że niedobór witaminy B12:

• wpływa negatywnie na funkcjonowanie układu krwionośnego, nerwowego, a także na szpik kostny;
• może powodować zaburzenia funkcji poznawczych, a nawet psychozę(4);
• jest powiązany z występowaniem anemii;
• może zwiększać ryzyko zachorowania na raka żołądka,
• a także ryzyko wystąpienia chorób autoimmunologicznych (np. cukrzycy typu 1, miastenii, choroby Hashimoto i reumatoidalnego zapalenia stawów)(5);

• może przyczyniać się do migrenowych bólów głowy(6).

Lekarz/lekarka może zalecić stosowanie suplementów uzupełniających niedobory witamin z grupy B. Przy kupnie takich suplementów kieruj się ich jakością, przebadanymi składami oraz standardami bezpieczeństwa – dobrym przykładem takich suplementów jest Hormonal Balance marki Finally.me, który w swoim składzie zawiera m.in. wit. B2, B6 i B12, a także żelazo, cynk, magnez i wit. D3.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Zawsze wtedy, kiedy dolegliwości, których doświadczamy, niepokoją nas, stają się coraz bardziej uciążliwe lub po prostu chcemy zadbać o swoje zdrowie. Złe samopoczucie, zaburzenia snu, bardzo obfite miesiączki i bóle głowy to tylko niektóre z objawów, które powinny skłonić nas do wizyty lekarskiej.

Chcesz wiedzieć, czy wysoki poziom estrogenów jest problemem, który Cię dotyczy? Najlepiej będzie udać się do lekarza lub lekarki pierwszego kontaktu, która po wywiadzie może zlecić badania hormonów (w tym estrogenu, estradiolu i innych hormonów) i niedoborów witamin – a po uzyskaniu wyniku ewentualnie wdrożyć leczenie lub zmiany w diecie i suplementacji w celu wyrównania niedoborów witamin i poziomu hormonów. Jeśli chodzi o modyfikację sposobu żywienia i wdrożenie suplementów diety, dodatkowo pomóc może konsultacja dietetyczna.

Pamiętaj, że suplementy diety nie mogą zastępować zróżnicowanej diety. Zróżnicowana dieta oraz zdrowy tryb życia są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Świadome podejście do równowagi hormonalnej

Nadmiar estrogenów czy wysoki estrogen to często wynik nieodpowiedniej diety, a w rezultacie: nadmiaru tkanki tłuszczowej. Nadmiar tłuszczów nasyconych w diecie, produkty bogate w cukier, duża ilość przetworzonego jedzenia, niewystarczająca ilość błonnika w diecie, brak jedzenia w odpowiednich proporcjach, brak równowagi w podejściu do żywności i niska aktywność fizyczna mogą powodować w naszym organizmie niepożądane zmiany. Istotne jest, żeby do równowagi hormonalnej podchodzić holistycznie i łączyć zbilansowane posiłki z regularnymi badaniami, kontrolami lekarskimi, ćwiczeniami fizycznymi i w miarę możliwości unikanie stresu w codziennym życiu. Nasze świadome wybory zdrowotne należą do głównych czynników utrzymania organizmu w dobrej kondycji.

Pamiętaj, że niski progesteron i wysoki estrogen mogą wynikać z wielu różnych przyczyn. Nadmiar tkanki tłuszczowej, PCOS, stres i zaburzenia owulacji to tylko niektóre z nich. Zapisz w kalendarzu datę badań okresowych i dbaj o zdrowie!

Źródła:

1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10504839/
2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279054/
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558960/
4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35337628/
5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441923/
6. https://www.bmj.com/content/385/bmj.q1019/rr-0