Libido – co je obniża, a co naturalnie wspiera popęd seksualny?

Poziom libido u kobiet i mężczyzn to gorący temat, który wciąż skrywa przed nami wiele tajemnic. Skąd w ogóle bierze się chęć na seks? Czy to, że nie potrzebujemy go często, jest okej? A może świadczy o zaburzeniach hormonalnych? Sprawdzamy!

Czym właściwie jest libido i od czego zależy?

Libido to pociąg seksualny – innymi słowy, chęć podjęcia czynności seksualnej. Główną rolę w aktywowaniu i utrzymaniu libido, zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, odgrywają hormony płciowe. Libido zmienia się na przestrzeni życia – czy to w okresie dojrzewania, ciąży, karmienia piersią, stresu czy po prostu starzenia.

Biologiczne podstawy popędu seksualnego

Hormony są ważnym czynnikiem wpływającym na libido. Hormony płciowe, czyli estrogeny i androgeny (w tym testosteron) są swego rodzaju paliwem biologicznym, które zasila popęd seksualny. Obniżenie ich poziomu skutkuje niższym poziomem libido. Podwyższony poziom prolaktyny, czyli hormonu kluczowego dla karmienia piersią i rozwoju piersi, też obniża intensywność pociągu seksualnego.

Wraz z wiekiem rola hormonów w kontekście libido się zmniejsza i przejmują ją inne czynniki, związane bardziej z psychiką aniżeli z chemią naszego ciała.

Psychologiczny i relacyjny wymiar pożądania

Pożądanie fizyczne to jednak nie tylko sprawka hormonów. Wpływ na poziom libido u mężczyzn i kobiet mają też czynniki związane z własnym samopoczuciem oraz jakością relacji z drugą osobą. Ochota na seks zwykle jest mniejsza, kiedy kłócimy się z partnerem, jesteśmy zawiedzeni ich zachowaniem, nie troszczymy się o swoje wzajemne potrzeby i nie mamy poczucia bezpieczeństwa. Libido często spada także gdy mamy ciężki czas w życiu osobistym, doskwierają nam problemy (fizyczne, finansowe, naprawdę różne) i w naszej głowie brakuje przestrzeni na myśli o czułościach i stosunkach seksualnych.

Dlaczego libido spada? Najczęstsze przyczyny

Przyczyny spadku libido u kobiet i mężczyzn są bardzo różne. Mogą dotyczyć zarówno naszej fizyczności, jak i emocji.

Stres i przeciążenie emocjonalne

Gdy nasze życie jest pełne nerwów, czynników stresogennych i negatywnych bodźców, możemy czuć się na tyle obciążeni, że ochota na seks nie przychodzi naturalnie. Napięcia i chroniczne zmęczenie mogą przyczyniać się do nasilenia zaburzeń lękowych, depresji i odczuwania stresu. Konflikty również nie sprzyjają bliskości, dlatego ważne jest aktywne dbanie o jakość relacji, by obie strony czuły się bezpiecznie i mogły się otworzyć w rozmowie o swoich potrzebach.

Zaburzenia podniecenia, dyspareunia (bolesne stosunki u kobiet), a także trudności z osiągnięciem orgazmu również mogą przyczyniać się do utraty chęci na seks.

Zaburzenia hormonalne i gospodarka hormonalna

Niektóre dysfunkcje seksualne u mężczyzn (w tym zaburzenia erekcji) są powiązane z niskim poziomem testosteronu.

Badania wskazują, że choć testosteron pełni ważną rolę w zachowaniach reprodukcyjnych u wielu gatunków, to brakuje dowodów na to, że krótkotrwałe, naturalne zmiany w poziomie tego hormonu (na przestrzeni np. miesiąca) przekładają się bezpośrednio na poziom pożądania seksualnego u mężczyzn. Póki testosteron jest na zdrowym poziomie (w normie), takie lekkie wahania nie wpływają na intensywność popędu. Okazuje się też, że choć poziom testosteronu maleje wraz z wiekiem u mężczyzn, to niekiedy zalecana wtedy terapia TRT (testosterone replacement therapy), nie daje dużych i przewidywalnych rezultatów w leczeniu zaburzeń erekcji u mężczyzn.

Wahania hormonalne są normalnym zjawiskiem u kobiet z racji cyklu menstruacyjnego. To też naturalne, że starsze kobiety, np. w wieku menopauzalnym, mają niższy poziom estrogenów i testosteronu – a to często skutkuje niższym libido. Według badań, w niektórych przypadkach dobrze dopasowana terapia HRT (hormone replacement therapy) może zredukować biologiczne przyczyny utraty popędu seksualnego. Warto jednak pamiętać, że holistyczne leczenie powinno obejmować zarówno te biologiczne, jak i psychodynamiczne czynniki.

Zarówno u kobiet jak i mężczyzn negatywny wpływ na libido mogą mieć także choroby przewlekłe (oraz proces ich leczenia). Przykładowo, ochota na seks może być mniejsza, gdy otrzymujemy diagnozę cukrzycy i w konsekwencji znacząco zmieniamy nasz styl życia, co czasem przekłada się na gorszą samoocenę. Inny przykład – choroby neurologiczne też mogą potencjalnie wpływać na pożądanie, podniecenie i zdolność do osiągnięcia orgazmu. 

Styl życia i zdrowie ogólne

Brak snu, niedostateczna aktywność fizyczna i słabo zbilansowana dieta też mogą wpływać na popęd seksualny. Wysoko przetworzona żywność, siedzący tryb życia i wciąż zarwane nocki mogą prowadzić do spadku libido, ponieważ nasz nastrój często wtedy „siada”. Trudno mieć ochotę na seks, kiedy boli nas brzuch lub jedyne, o czym marzymy, to wsunąć się pod koc i zasnąć na wiele godzin. Skąd czerpać energię na łóżkowe harce, jeśli nie dostarczamy jej wystarczająco dużo swojemu organizmowi?

Libido u kobiet i mężczyzn – podobieństwa i różnice

Metaanaliza aż 211 badań naukowych wskazała, że na ogół to męski popęd seksualny jest silniejszy w porównaniu do kobiecego. Według niej mężczyźni częściej myślą i fantazjują o seksie, odczuwają pożądanie i masturbują się.

Warto jednak pamiętać, że libido to kwestia mocno indywidualna! Są mężczyźni, dla których seks i libido są sprawą drugorzędną i bardziej cenią sobie więź emocjonalną; tak samo – są kobiety, które mają bardzo dużą ochotę na seks niezależnie od fazy cyklu menstruacyjnego. Libido u obu płci z reguły jest zmiennie i podatne na wahanie ze względów biologicznych oraz psychologicznych.

Jeśli chodzi o pożądanie, w kontekście kobiet często mówi się o zjawisku, jakim jest pożądanie responsywne. Chodzi o to, że zwiększenie popędu seksualnego nie następuje spontanicznie, „ot, po prostu znikąd”, tylko w reakcji na jakiś konkretny bodziec – np. dotyk partnera, rozmowę o intymności czy obejrzenie treści o zabarwieniu erotycznym. Wydaje się, że może być to jedna z różnic między tym, jak ochota na seks pojawia się u mężczyzn, a jaki mechanizm zachodzi u kobiet.

Specyfika kobiecego pożądania

Wpływ na spadek libido u kobiet z pewnością ma poziom hormonów – jak wiemy, cykl miesiączkowy charakteryzuje się zmianami poziomu estrogenu i progesteronu. Przekłada się to na odczuwanie przez nas popędu seksualnego. Przykładowo, w fazie owulacyjnej, kiedy jesteśmy płodne, możemy zauważyć podniesienie libido – dzieje się tak dlatego, że tuż przed wypuszczeniem komórki jajowej wzrasta poziom estrogenu, LH (hormonu luteinizującego) i testosteronu. Skutkuje to zastrzykiem energii, a to stymulująco wpływa na poziom libido.

Dla kontrastu, w fazie menstruacyjnej, kiedy często odczuwamy bolesne skurcze, obniżenie nastroju, a nawet doświadczamy wymiotów, nietrudno znaleźć przyczynę niskiego libido. Wiele z nas nie czuje się w formie i zamiast inicjować zbliżenia, poświęca swoją energię na regenerację i dbanie o własny komfort podczas menstruacji.

Podobnie czas ciąży, połogu (kiedy współżycie w ogóle nie jest wskazane i lekarz/lekarka powinni dać zielone światło na takie aktywności po porodzie) i menopauzy charakteryzują się burzą hormonalną. To wszystko może wpływać na obniżenie libido – i jest zwykle tymczasowe.

Popęd seksualny u mężczyzn

Spadek libido u mężczyzn może wynikać z różnych przyczyn – ważnym czynnikiem jest np. wiek. To naturalne, że popęd seksualny maleje, im są starsi, choć większość mężczyzn pozostaje zainteresowana stosunkami seksualnymi nawet w wieku 60–80 lat. Na libido wpływa też stan psychiczny: depresja, stres, alkohol, narkotyki i zmęczenie często przyczyniają się do obniżenia chęci na współżycie. Podobnie niektóre leki, obturacyjny bezdech senny (który obniża poziom testosteronu) czy choroby układu hormonalnego (zaburzenia endokrynologiczne). Związek libido z energią psychiczną jest istotny dla poziomu pożądania, więc jeśli samopoczucie mężczyzny z jakiegoś powodu się pogarsza (i na dłuższy czas), taka zmiana może automatycznie obniżać libido.

Mogą pojawić się problemy z erekcją, jeśli spada poziom testosteronu. Zaburzenia erekcji występują np. w związku z nadwagą lub otyłością, cukrzycą, wysokim ciśnieniem krwi, chorobami układu hormonalnego i wysokim poziomem cholesterolu.

Czy niskie libido to zawsze problem?

Krótka odpowiedź brzmi: nie. Np. w relacjach, gdzie obie strony mają niskie libido, nieczęsty seks nie będzie problematyczny, ponieważ nie ma dysproporcji we wzajemnych oczekiwaniach. Kiedy ten balans jest jednak zaburzony, partnerzy mogą doświadczać frustracji i chcieć pracować nad kompatybilnością swoich temperamentów.

Indywidualne normy i wysokie libido

Nie ma „odpowiedniego poziomu libido”. Nie istnieją normy typu: „seks trzeba uprawiać minimum raz dziennie”. Popęd seksualny to Twoja osobista sprawa – jeśli Ty czujesz się z nim okej, to interwencja zwykle nie jest potrzebna (przeczytaj sekcję poniżej, by sprawdzić, czy i kiedy powinnaś zgłosić się do lekarza lub specjalisty z niskim libido). Wysokie libido nie powinno być też powodem kompleksów – choć owszem, u mężczyzn zdaje się ono być uznawane za normę, a u kobiet bywa… piętnowane. To, że często masz ochotę na seks, absolutnie nie świadczy o Tobie źle :)

Kiedy zaburzenia libido wymagają konsultacji?

Jeśli tylko Twój poziom libido Cię niepokoi, negatywnie przekłada się na Twoją jakość życia lub nastąpiła w nim nagła zmiana, warto skonsultować się z lekarzem lub lekarką. Często wizyta wygląda tak, że omawia się Twoją historię chorób i leczenia, przeprowadzane jest badanie fizykalne i zleca się odpowiednia badania, by znaleźć przyczynę utraty libido.

Co może pozytywnie wpłynąć na poziom libido?

Rola stylu życia

Styl życia jest niezmiernie ważny w dbaniu o poziom libido. Zwiększenie popędu seksualnego niekoniecznie musi być naszą główną motywacją – w końcu aktywność fizyczna, zbilansowana dieta i dawanie sobie czasu na regenerację powinny być na stałe wpisane w nasz plan na życie. Ot, dla zachowania zdrowej kondycji nie tylko ciała, ale też duszy. Kiedy zadbamy o te rzeczy, aktywność seksualna, chęć na nią i przyjemność z niej mogą przyjść o wiele naturalniej – i na dłużej.

Wsparcie relacyjne i emocjonalne

To jak troszczymy się o samych siebie, jest niezmiernie istotne, ale równie ważne w relacjach romantycznych są zdrowa komunikacja, uważność na potrzeby seksualne oraz bezpieczeństwo psychiczne. Kiedy zaopiekowujemy emocje swoje i partnera/partnerki, wzmacniamy naszą więź, rozmawiamy o tym, co nas trapi, a co wspiera nasz dobrostan, to może przełożyć się na niewymuszony wzrost libido i chęć bliskości.

Równowaga hormonalna i zdrowie

Bywa, że niskie libido u mężczyzn i kobiet jest efektem stosowania niektórych leków. Poniżej znajdziesz ich rozpiskę. Obniżenie popędu seksualnego może, ale nie musi wystąpić w wyniku ich przyjmowania – na problem trzeba patrzeć holistycznie.

Leki powiązane z zaburzeniami seksualnymi

• leki anorektyczne (hamujące uczucie głodu)
• diuretyki (moczopędne)
• antyandrogeny
• hormony
• przeciwarytmiczne
• obniżające poziom lipidów
• antycholinergiczne (stosowane w leczeniu m.in. astmy, POChP, pęcherza nadreaktywnego, choroby Parkinsona, zaburzeń przewodu pokarmowego)
• neuroleptyki (stosowane głównie w leczeniu psychoz, schizofrenii, zaburzeń afektywnych)
• przeciwhistaminowe
• onkologiczne
• przeciwnadciśnieniowe
• opiaty
• przeciwwirusowe
• psychotropowe
• przeciwlękowe
• rekreacyjne lub nielegalne
• kortykosteroidy
• uspokajająco-nasenne
• zmniejszające przekrwienie błony śluzowej
• środki pobudzające

Jeśli martwisz się, że Twoje potrzeby seksualne lub partnera/partnerki nie mogą być zaspokajane ze względów zdrowotnych, na pewno wskazana jest konsultacja medyczna. Być może potrzebne będą kontrola poziomu hormonów, dodatkowe badania krwi lub inna interwencja, mająca na celu znalezienie przyczyny biologicznej tej sytuacji. Problemy z libido mogą powodować frustrację i obniżenie jakości życia, dlatego zadbanie o dobrostan fizyczny i wyregulowanie gospodarki hormonalnej mogą mieć kluczowe znaczenie dla Twojej satysfakcji.

Jak naturalnie zwiększyć libido?

Spróbuj zastanowić się, co w Twoim życiu może wpływać na libido. Czy czujesz się pewna/pewny siebie we własnym ciele? Czy partner/partnerka sprawia, że czujesz się komfortowo w relacji? Czy budowanie bliskości przychodzi Wam naturalnie? A może któreś z Was zmaga się z problemami natury zdrowotnej, które przekładają się na brak ochoty na seks? Problem z libido często na podłoże psychologiczne – być może dobrym wsparciem popędu seksualnego będzie redukcja stresu i poprawa jakości snu? Albo urlop, zwiększenie aktywności fizycznej czy szczera, intymna rozmowa z partnerem?

Co istotne, obniżenie libido nie musi wcale być problematyczne. Nie ma nic złego w niższym libido, jeśli nie powoduje ono problemów w związku czy innej relacji intymnej (również tej z samą sobą!). Być może warto postawić sobie pytania typu:

• Czemu właściwie chcę, żeby zwiększyć poziom libido? Jaki mam w tym cel?
• Co to dla mnie znaczy, że moja ochota na seks jest niższa?
• Czy utożsamiam poziom popędu seksualnego z wyznacznikiem poczucia mojej własnej wartości?
• Czy robię to dla siebie i swojego dobrostanu, czy jednak dla drugiej osoby, bo obawiam się, że nie zaspokoję jej potrzeb albo mnie ona zostawi?
• Co by się stało, gdybym zaakceptowała swoje kobiece libido/męskie libido po prostu takim, jakie jest?

Libido jako element ogólnego dobrostanu

Życie seksualne to dla wielu osób ważna sfera codzienności, a aktywność seksualna – nieodzowny element partnerstwa w relacjach romantycznych. Libido u obu płci jest zmienne, i jest to naturalne – nie jesteśmy robotami, a ludźmi, którzy przeżywają w ciągu życia różne okresy: euforii, żałoby, przeprowadzek, rozstań, menopauzy, miesiąca miodowego i wielu innych. Spadek libido może być zmianą tymczasową, przejściową i nie musi oznaczać zaburzenia.

By pozytywnie wpłynąć na libido, warto łączyć równowagę psychiczną i hormonalną, dbając o siebie wielokierunkowo: uczęszczając na regularne badania kontrolne, dbając o swoje samopoczucie na co dzień oraz pielęgnując ważne na nas relacje.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

______________

Źródła:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18192936/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10759059/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36227317/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9789013/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39591996/

https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2003/0115/p347.pdf

https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/sexual-health/expert-answers/loss-of-sex-drive/faq-20058237

https://www.mayoclinichealthsystem.org/hometown-health/speaking-of-health/lets-talk-low-libido?