Dlaczego niektóre dziewczynki dojrzewają później – jak rozmawiać o różnicach między rówieśniczkami

Dojrzewanie u dziewczynek – kiedy zwykle się rozpoczyna?

Według badań medycznych, dojrzewanie zwykle rozpoczyna się w wieku 8–13 lat u dziewczynek. Pierwsza miesiączka przeciętnie występuje 2 lata po starcie procesu dojrzewania.

Wiek dojrzewania i pierwsze objawy dojrzewania u dziewcząt

Okres dojrzewania, jak sama nazwa wskazuje, nie jest zmianą z dnia na dzień – trwa przez pewien czas i składa się z różnych etapów. Cechy dojrzewania płciowego to m.in.:

• rozwój piersi (gruczołów piersiowych),
• pojawienie się owłosienia łonowego,
• owłosienie pod pachami,
• nieprzyjemny zapach potu,
• zmiany fizyczne (biodra, uda, pośladki – tkanka tłuszczowa zostaje rozdystrybuowana w te miejsca),
• skok wzrostowy.

Co dzieje się w ciele w okresie dojrzewania?

Ciało dziewczynki w okresie dojrzewania przechodzi ważne zmiany. Dzieje się to m.in. za sprawą aktywności przysadki mózgowej, która wydziela w tym czasie hormony FSH i LH. Odpowiadają one za pracą jajników i uruchamiają cykl miesiączkowy. Z kolei hormony płciowe, takie jak estrogeny i progesteron, przyczyniają się do rozwoju piersi, macicy i kształtowanie sylwetki. Ciało dziewczynki staje się bardziej „kobiece” – poszerzają się biodra, a uda i pośladki robią się wydatniejsze.

Pokwitanie a dojrzewanie płciowe – czym się różnią?

Często zamiennie słyszy się terminy: pokwitanie i dojrzewanie płciowe. W dużej mierze znaczą one to samo, jednak pierwsze pojęcie koncentruje się głównie na zmianach fizycznych, jakie zachodzą na drodze do dojrzałości płciowej młodego człowieka. Dojrzewanie natomiast jest szerszym terminem, bo obejmuje także dojrzewanie emocjonalne i psychiczne.

Czym jest opóźnione dojrzewanie?

Opóźnione dojrzewanie występuje wtedy, kiedy brakuje oznak dojrzewania u dziewczynki po ukończeniu 13. roku życia (nie rozwijają się piersi) oraz gdy nie wystąpiła miesiączka przed ukończeniem 15. roku życia.

Opóźnione dojrzewanie płciowe – definicja medyczna

Opóźnione dojrzewanie płciowe to inaczej hipogonadyzm. Najczęstszą przyczyną opóźnionego dojrzewania jest „konstytucjonalne opóźnienie wzrastania i dojrzewania (KOWD) będące samoograniczającą się formą hipogonadyzmu”1.

Zbyt późne dojrzewanie płciowe powinno być skonsultowane z lekarzem.

Przyczyny późnego dojrzewania

Okres dojrzewania może się opóźnić z różnych przyczyn. Często są to zaburzenia hormonalne. Do czynników, które mogą wpływać na opóźnianie dojrzwania, zaliczają się m.in.:

• niedoczynność tarczycy,
• niedoczynność przysadki lub gonad,
• zespół Turnera lub inne zespoły genetyczne,
• zespół Kallmanna,
• stres,
• niedożywienie.

Bywa też, że dojrzewanie i miesiączka przychodzą za wcześnie. Jeśli interesuje Cię ten temat, zapraszamy do naszego artykułu: „Czy wczesna miesiączka to powód do niepokoju?”. Innym przydatnym źródłem informacji dla rodziców dziewczynek jest nasz tekst edukacyjny: „Jak poznać, że moja córka dojrzewa? Pierwsze objawy i zmiany w rozwoju dziewczynki”.

Kiedy warto skonsultować się z pediatrą?

Konsultacja z pediatrą jest wskazana zawsze wtedy, gdy zdrowie czy stan dziecka budzą nasz niepokój. Sygnały alarmowe to m.in. opóźnione oznaki dojrzewania, problemy behawioralne, ból i dyskomfort (także psychiczne) czy zaburzenia snu. Pediatra przeprowadzi wywiad i oceni stopień rozwoju fizycznego dziecka w oparciu o siatki centylowe. Dzięki nim będzie w stanie porównać masę ciała i wzrost do dzieci w tym samym wieku i tej samej płci. W razie potrzeby zleci dalsze badania i wdroży leczenie lub pokieruje do odpowiedniego specjalisty.

Różnica między rówieśniczkami – dlaczego bywa trudna?

Dojrzewanie u dziewczynek bywa emocjonującym okresem m.in. dlatego, że każda z nich rozwija się we własnym tempie. Różnice mogą być widoczne chociażby w rozmiarze biustu, stanie cery czy szerokości bioder. To z kolei potrafi generować poczucie odstawania, odmienności i bycia niewystarczająco atrakcyjną w porównaniu do koleżanek.

Gdy rówieśniczka rozwija się szybciej

Presja wokół wyglądu dziewcząt i często mało realistyczne wizerunki młodych kobiet prezentowane w mediach mogą dawać dziecku poczucie, że coś jest z nim nie tak, bo „nie pasuje” do otoczenia. Ciągłe porównywanie się z dziewczynkami wokół bywa niestety przyczyną kompleksów i braku pewności siebie. „Bo Ala nie ma pryszczy”. „Wice urosły już piersi”. „A Kama wcale nie ma wąsika nad górną wargą, to czemu mi rośnie?”. Rolą rodzica jest normalizacja różnorodności i zapewnianie córki o tym, że każdy ma swój czas, a to, że różnimy się wyglądem, nie stanowi naszej wady. 

Trudny czas dla dziewczynki

Kiedy dziewczynka staje się kobietą, towarzyszą jej bardzo różne emocje, które potrafią zmieniać się jak w kalejdoskopie. Burza hormonów, zmieniający się wygląd i porównywanie się do rówieśniczek mogą sprzyjać pogorszeniu nastroju, pojawieniu się kompleksów i poczuciu „bycia w tyle” – np. jeśli inne dziewczynki mają już nieco większe piersi.

Dojrzewanie dziewcząt a tempo rozwoju chłopców i dziewcząt

Z reguły dziewczynki zaczynają dojrzewać wcześniej niż chłopcy, jednak wiekowo jest to zbliżony czas. Obie płcie przechodzą przez intensywne zmiany wzrostowe i hormonalne, a ich tempo zależy m.in. od predyspozycji genetycznych.

Jak rozmawiać z córką o różnicach w etapie dojrzewania?

Kiedy dziewczynka martwi się, że odstaje od koleżanek, pomocna może być normalizacja tych odczuć przez rodzica i wytłumaczenie przyczyny tych różnic.

Temat dojrzewania bez porównań

Warto praktykować wspierającą komunikację, bez oceny i wartościowania wyglądu (np.: „Ale za to ty masz ładniejsze włosy niż Daria!”, „Sandra na pewno chciałaby mieć taką cerę jak ty”). Licytowanie się, kto ma lepsze [coś], sprawia, że naturalnie wchodzimy w tryb osądu zamiast celebrować fakt, że każda z nas jest inna i każda z nas ma swoją wartość. Dojrzewanie nie jest proste, ale można pomóc dziecku, dając swoim zachowaniem i stylem komunikacji dobry przykład.

Jak wzmacniać poczucie bezpieczeństwa?

Przede wszystkim warto dbać o to, by dziecko czuło obecność rodzica i było pewne, że w razie problemu może z nim o tym porozmawiać. Nie wystarczą jednak same słowa: „możesz mi wszystko powiedzieć”. Czy kiedy córka przychodzi do Ciebie z jakąś zagwozdką, oceniasz ją albo wprawiasz w zakłopotanie? Krzyczysz albo sama się zawstydzasz tym, jaki temat z Tobą porusza? Jeśli tak, może to zniechęcić dziecko przed ponowną próbą zwierzenia się. Wspólne rozmowy, docenianie indywidualności dziewczynki i dawanie jej swobodnej przestrzeni do szczerych wyznań mogą zwiększyć jej poczucie bezpieczeństwa w Waszej relacji.

Jak tłumaczyć zmiany w okresie dojrzewania?

Początek dojrzewania może być najbardziej intensywny emocjonalnie, ponieważ jest to dla dziecka zupełna nowość. Może nie do końca rozumieć, co się dzieje z jego organizmem. Kiedy tłumaczymy dziecku te zmiany, powinniśmy używać prostego języka wolnego od osądu. Podkreślajmy, że to, co przeżywa, nie jest powodem do wstydu – jeśli nie będziemy unikać „newralgicznych” słów, takich jak pochwa, miesiączka czy piersi, dziecko dostanie jasny sygnał, że te rzeczy nie są niczym krępującym i naprawdę można swobodnie o nich rozmawiać, bez tabu. Edukacja i otwartość mają ogromne znaczenie, kiedy przekazujemy dziecku wiedzę na tematy wokół płciowości, cielesności i seksualności.

Pierwsza miesiączka – kiedy może się pojawić?

Kiedy narządy płciowe osiągają dojrzałość płciową, pojawia się pierwszy okres. W Polsce zwykle doświadczają go dziewczynki w wieku 12–13 lat (średnia ta jest nieco inna w zależności od miejsca dorastania dziecka i warunków, w jakich żyje – m.in. diety i poziomu doświadczanego stresu).

Miesiączki i krwawienia jako naturalny etap

Pierwsza miesiączka to jeden z naturalnych objawów dojrzewania u dziewcząt. Wydzielina menstruacyjna, na którą składają się m.in. złuszczone endometrium, krew i śluz szyjkowy, wydostaje się na zewnątrz przez pochwę pod wpływem skurczów macicy.

Wsparcie emocjonalne a rozpoczęcie dojrzewania

Jak już wiemy, ciało w okresie dojrzewania mocno się zmienia. Ale psychika dziecka również – może ono przeżywać trudne emocje i mieć trudności z autoregulacją. Dlatego wsparcie rodzica, oparte na empatii, dostępności, cierpliwości i wyrozumiałości, ma znaczenie.

Każda dziewczynka dojrzewa w swoim czasie

Dziewczynki rozpoczynają dojrzewanie w różnym wieku i na różnych etapach – póki proces ten mieści się w granicach normy, zupełnie nie ma się czym martwić. Choć każda osoba jest inaczej uwarunkowana genetycznie, dziewczęta często porównują się do rówieśniczek pod wpływem emocji – jako rodzic należy podkreślać, że te różnice w tempie są normalnym zjawiskiem, by dziecko czuło mniejszy niepokój w oczekiwaniu na objawy dojrzewania u siebie.

Proces dojrzewania nie ma jednego scenariusza

Czas dojrzewania rządzi się swoimi prawami. W momencie, gdy rówieśniczka Twojej córki nosi już stanik, Twoje dziecko może wciąż czekać na jakiekolwiek sygnały, że w jej ciele dochodzi do metamorfozy. I to jest w porządku! Warto pamiętać, że wydzielanie hormonów stymulujących zmiany w okresie dojrzewania to proces, którego nie da się przyspieszyć – każda dziewczynka ma swój moment.

Wsparcie rodziców w trudnym czasie

Dojrzewanie chłopców i dziewcząt to bez wątpienia niełatwy okres dla nich samych, ale też najbliższych im osób. Bardzo ważne jest, aby przez cały proces przejść z dużą dozą empatii – komunikować się otwarcie z dzieckiem, dawać mu poczucie, że może na Tobie polegać, ale też zapewniać przestrzeń na to, by nie czuło się nadmiernie skrępowane. W razie większych problemów behawioralnych rodzice zawsze mogą zgłosić się po pomoc do specjalistów – np. psychologa.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej.

––––––––––––––––

Źródła

1. Czyżowska, K., & Zachurzok, A. (2024). Opóźnione dojrzewanie płciowe u dzieci – na co powinien zwrócić uwagę pediatra. Pediatria po Dyplomie, 28(1), 34–42. https://podyplomie.pl/pediatria/40045,opoznione-dojrzewanie-plciowe-u-dzieci-na-co-powinien-zwrocic-uwage-pediatra