Faza lutealna – czym jest, ile trwa i jakie ma znaczenie w cyklu?

Tego nie uczą nas w szkole, choć jest to ważny moment cyklu. A przecież im większa świadomość naszych hormonów i ciała, tym łatwiej nam dbać o własne zdrowie! Z tego artykułu dowiesz się, czym charakteryzuje się faza lutealna i jak radzić sobie z nieprzyjemnymi dolegliwościami, które mogą w niej wystąpić.

Jak rozpoznać fazę lutealną i ile trwa?

Faza lutealna to ta część cyklu menstruacyjnego, w której macica przygotowuje się na ciążę. Wyściółka macicy ulega zgrubieniu w oczekiwaniu na przyjęcie zarodka. Faza lutealna zwykle rozpoczyna się w 15. dniu cyklu (zakładając, że trwa on 28 dni) i kończy się wraz z nadejściem okresu (miesiączki).

Ile trwa faza lutealna?

Bezpośrednio po owulacji (wypuszczeniu komórki jajowej przez jajnik) rozpoczyna się faza lutealna. Trwa ok. 14 dni, choć możliwe są zakresy od 11 do 17 dni – one również uznawane są za normalne. Długość fazy lutealnej jest zależna od organizmu danej kobiety lub osoby menstruującej, podobnie jak długość całego cyklu menstruacyjnego.

Jakie miejsce zajmuje faza lutealna w cyklu miesiączkowym?

Cały cykl miesiączkowy składa się z czterech faz:

1. Faza menstruacyjna – rozpoczyna się wraz z nadejściem krwawienia miesięcznego (1. dzień okresu), a kończy wtedy, gdy krwawienie ustaje.
2. Faza folikularna – rozpoczyna się równolegle z fazą menstruacyjną, ale trwa dłużej, aż do momentu owulacji.
3. Owulacja – ma miejsce, kiedy jajnik wypuszcza komórkę jajową. Dzieje się to zwykle w 14. dniu cyklu (zakładając, że trwa on 28 dni).
4. Faza lutealna – startuje wraz z owulacją i trwa do pierwszego dnia miesiączki.

Długość każdej fazy cyklu miesiączkowego jest kwestią indywidualną dla danej kobiety lub osoby menstruującej.

Co dzieje się w organizmie podczas fazy lutealnej?

Podczas fazy lutealnej organizm przechodzi bardzo konkretne zmiany, m.in. za sprawą aktywności przysadki mózgowej.

Jak zmieniają się hormony w tej fazie cyklu?

Przed owulacją wzrasta stężenie LH (skrót od: hormon luteinizujący; ang. luteinising hormone), wydzielanego przez przysadkę mózgową – ta zmiana przyczynia się do startu procesu luteinizacji, czyli przekształcenia pękniętego pęcherzyka Graafa (w którym dojrzewa komórka jajowa) w ciałko żółte. 

Poziom FSH osiąga szczyt w tym samym czasie, co skok stężenia LH, który wywołuje owulację. Później poziom FSH utrzymuje się na niskim poziomie przez całą fazę lutealną, aby hamować rozwój nowych pęcherzyków.

W fazie lutealnej komórka jajowa (potocznie mówi się na nią „jajeczko”) opuszcza pęcherzyk jajnikowy i poprzez jajowód kieruje się do macicy. Pozostały po jajeczku pęcherzyk tworzy ciałko żółte (łac. corpus luteum), które odgrywa niezmiernie ważną rolę – wytwarza estrogen i progesteron. Ten drugi odpowiada za grubienie endometrium (czyli wyściółki macicy, w której może zagnieżdżać się zarodek) oraz zagęszczanie śluzu szyjkowego. Progesteron zwykle osiąga maksymalne stężenie mniej więcej 6–8 dni od owulacji.

Jeśli komórka jajowa nie zostaje w danym cyklu zapłodniona, ciałko żółte rozpuszcza się – to doprowadza do spadku zarówno progesteronu, jak i estrogenu. W efekcie przychodzi miesiączka.

Z kolei jeśli dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte pozostaje aktywne przez pierwsze 12 tygodni ciąży – produkuje progesteron do czasu, aż łożysko wystarczająco się rozwinie i przejmie tę funkcję od ciałka żółtego. Kiedy już to się stanie, ciałko żółte ulega rozpuszczeniu.

Jak macica przygotowuje się do ewentualnej ciąży?

By przyjąć i utrzymać zarodek, błona śluzowa macicy (endometrium) ulega zgrubieniu. To miękka, gąbczasta, bogata w składniki odżywcze struktura, której zadaniem jest dostarczanie potencjalnemu embrionowi substancji niezbędnych do prawidłowego rozwoju.

Jakie objawy najczęściej towarzyszą fazie lutealnej?

Objawy są oczywiście kwestią indywidualną, jednak jest szereg zmian, które obserwuje się najczęściej i są one dość powtarzalne u kobiet i osób menstruujących.

Jakie zmiany uznaje się za fizjologiczne?

Objawy fizyczne to m.in.:

• bolesność i lekka opuchlizna piersi,
• wzdęcia,
• zatrzymanie wody w organizmie,
• zaparcia lub biegunka,
• bóle głowy,
• zmiany apetytu,
• pogorszenie cery, 
• bóle mięśni (skurcze),
• bóle stawów, 
• poczucie zmęczenia,
• lekki wzrost temperatury bazowej ciała,
• zagęszczenie śluzu szyjkowego (konsystencja jak pasta, szybko wysycha) – co ma pomóc chronić zapłodnione jajeczko przed bakteriami.

Objawy emocjonalne to m.in.:

• huśtawki nastroju,
• pogorszenie nastroju,
• nasilenie lęku,
• uczucie napięcia,
• problemy ze snem,
• zmiany libido,
• drażliwość,
• wybuchy złości i/lub płaczu
• trudności z koncentracją,
• chęć wycofania się z sytuacji towarzyskich.

Kiedy objawy mogą przypominać zespół napięcia przedmiesiączkowego?

U niektórych kobiet i osób w fazie lutealnej objawy są bardziej nasilone. Taka przypadłość to przedmiesiączkowe zaburzenie dysforyczne (PMDD). Objawy bardzo przypominają zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS), choć ich przebieg jest cięższy – PMDD funkcjonuje jako odrębna jednostka chorobowa. Objawy występują w ostatnim tygodniu fazy lutealnej i ustępują wraz z nadejściem miesiączki.

Jeśli dolegliwości związane z fazą lutealną i/lub PMS utrudniają Ci podejmowanie codziennych czynności i normalne funkcjonowanie, skonsultuj się z lekarzem/lekarką – pomogą dobrać odpowiednie leczenie, by ulżyć Ci w Twoich objawach.

Dlaczego faza lutealna wpływa na płodność?

Przygotowanie organizmu kobiety na ciążę to złożony proces – jednym z jego etapów jest bohaterka naszego artykułu, czyli właśnie faza lutealna.

Jak faza lutealna zwiększa szanse zajścia w ciążę?

Faza lutealna cyklu ma duży wpływ na płodność. Dlaczego? To w jej trakcie macica przygotowuje się na przyjęcie zarodka. Nie do przecenienia jest rola hormonów w tym procesie: progesteronu i estrogenu. Progesteron odpowiada za wzrost błony śluzowej macicy, która ma przygotować się do przyjęcia zarodka. 

Jeśli Twoja faza lutealna jest za krótka (trwa mniej niż 10 dni licząc od owulacji), możesz (ale nie musisz!) mieć trudności z zajściem w ciążę, ponieważ endometrium nie ma wtedy wystarczająco dużo czasu, by uzyskać odpowiednią grubość, a tym samym utrzymać ciążę. Oczywiście każdy organizm jest inny – krótsza faza lutealna nie równa się zerowym szansom na zajście w ciążę. Jeśli masz wątpliwości w tym zakresie, najlepiej będzie skonsultować się z lekarzem/lekarką.

Co oznacza krótka faza lutealna?

Krótka faza lutealna to taka, która trwa 10 lub mniej dni. Kobiety i osoby menstruujące, u których faza lutealna tak wygląda, dostają okres 10 lub mniej dni po owulacji. Nie daje to błonie śluzowej macicy wystarczającej ilości czasu do uzyskania grubości optymalnej dla przyjęcia zarodka i utrzymania ciąży.

Taki stan może wskazywać na niewydolność fazy lutealnej (LPD – luteal phase defect). Niedostateczna ilość progesteronu produkowanego przez organizm może powodować niezdolność endometrium do rośnięcia do takich rozmiarów, które byłyby wystarczające dla embrionu. Twój lekarz lub lekarka mogą zlecić test z krwi, który powie Ci, jaki masz poziom progesteronu i na podstawie wywiadu oraz badań określi, czy niewydolność fazy lutealnej Cię dotyczy.

Czym faza lutealna różni się od pozostałych faz cyklu?

Jakie różnice występują między fazą lutealną a fazą folikularną?

Faza folikularna to pierwsza część cyklu miesiączkowego. Skupia się ona na dojrzewaniu komórki jajowej i, co jest z nim ściśle związane, wzroście poziomu estrogenu w organizmie. Z kolei druga połowa cyklu, czyli faza lutealna, trwa od owulacji do startu miesiączki i koncentruje się na ewentualnej implantacji (zagnieżdżeniu) zapłodnionej komórki jajowej w macicy. Owulacja jest granicą i momentem przejścia między tymi dwiema fazami – to kluczowy etap cyklu menstruacyjnego.

Jak wygląda przebieg całego cyklu menstruacyjnego?

Przebieg cyklu menstruacyjnego może być różny u każdej kobiety. Zmiany hormonalne, warunki życia, indywidualne predyspozycje, genetyka i stan zdrowia wpływają na to, ile trwa i jak przebiega każda poszczególna faza: faza menstruacyjna, faza folikularna, owulacja i faza lutealna.

To ważne, by kobiety i osoby menstruujące w każdym wieku (a zwłaszcza w wieku rozrodczym) trzymały rękę na pulsie, jeśli chodzi o ich zdrowie i dobrostan intymny. W tym celu warto śledzić swój cykl np. za pomocą kalendarzyka w aplikacji na telefon. Monitorowanie długości i regularności cyklu menstruacyjnego pozwoli zauważyć potencjalne nieprawidłowości, ale także lepiej przygotować się na planowaną ciążę.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o fazę lutealną

Czy długość fazy lutealnej zawsze pozostaje taka sama?

Faza lutealna trwa średnio 12–14 dni i może się skracać lub rozciągać w czasie. Poza tym, że długość fazy lutealnej jest różna w zależności od organizmu danej kobiety, to może też zmieniać się ona z cyklu na cykl u jednej i tej samej kobiety. Długość fazy lutealnej zależy od regularności cyklu, a także momentu owulacji – bo owulacja może w każdym cyklu miesiączkowym wystąpić w nieco innym czasie.

Czy każda owulacja oznacza prawidłową fazę lutealną?

Niekoniecznie. Może zdarzyć się, że wystąpi niewydolność fazy lutealnej, objawiająca się m.in. za krótką fazą lutealną. Dzieje się tak wtedy, gdy w organizmie jest niedostateczna ilość progesteronu – endometrium nie jest przez to w stanie zgrubnąć i właściwie przygotować się do przyjęcia (zagnieżdżenia) i utrzymania zapłodnionej komórki jajowej. Przy planowaniu ciąży prawidłowa długość fazy lutealnej jest więc kluczowa – bo jeśli jest za krótka, to nawet przy udanym zapłodnieniu zarodek będzie miał trudności z implantacją.

Jak rozpoznać fazę lutealną bez wykonywania badań?

Warto obserwować konsystencję swojego śluzu. W fazie lutealnej staje się on zagęszczony i ma tendencję do szybkiego wysychania. Jeśli regularnie i o tej samej porze dnia mierzysz swoją temperaturę bazową, w fazie lutealnej zauważysz też lekki skok temperatury. Żeby jednak dostrzec tę zmianę, musisz faktycznie obserwować swój organizm i najlepiej prowadzić kalendarzyk, aby mieć szerszy i pełniejszy obraz własnego cyklu.

Kiedy warto skonsultować długość fazy lutealnej z lekarzem?

Jeśli zauważasz, że Twoja faza lutealna jest za krótka (trwa mniej niż 10 dni) lub, wręcz przeciwnie, za długa (więcej niż 18 dni), warto skonsultować to z lekarzem lub lekarką. Taki stan może być spowodowany brakiem równowagi hormonalnej i wynikać np. z PCOS (PMOS). Za długa faza lutealna może wskazywać też na ciążę.

__________

Źródła:

1. https://my.clevelandclinic.org/health/articles/24417-luteal-phase
2. https://www.webmd.com/women/luteal-phase
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK535442/