Skurczowe bóle menstruacyjne – przyczyny, diagnostyka i sposoby łagodzenia

Czym są skurczowe bóle menstruacyjne i dlaczego się pojawiają?

Skurczowe bóle menstruacyjne to dyskomfort powodowany przez skurcze macicy podczas miesiączki. Dzieje się tak dlatego, że organizm próbuje wydalić przez pochwę złuszczone endometrium (błonę śluzową macicy). Udział w tym procesie biorą prostaglandyny, czyli hormony stanu zapalnego. Tuż przed i na początku okresu ich poziom jest najwyższy, dlatego też dolegliwości doskwierają nam wtedy najmocniej.

Jak pracuje mięsień gładki w obrębie narządów rodnych?

Zapytałyśmy o to certyfikowaną fizjoterapeutkę uroginekologiczną z Rady Naukowej Finally.me, Celinę Wycech:

– Mięśnie gładkie to rodzaj mięśni, które działają niezależnie od naszej woli. W obrębie narządów rodnych znajdują się m.in. w ścianach macicy, jajowodów i pochwy. Ich głównym zadaniem jest wykonywanie powolnych, rytmicznych skurczów, które umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie tych narządów.

Celina dodaje:

– Podczas cyklu menstruacyjnego mięśnie gładkie macicy reagują na zmiany hormonalne. W czasie miesiączki kurczą się, aby pomóc w oddzieleniu i usunięciu złuszczonego endometrium. Skurcze te są naturalne i potrzebne, jednak gdy są zbyt silne lub zbyt częste, mogą powodować ból.

Skurcze mięśni gładkich a bóle brzucha i ból podbrzusza

Celina wyjaśnia też mechanizm powstawania odczuć bólowych podczas menstruacji:

– Nadmierne lub silne skurcze mięśni gładkich macicy mogą prowadzić do bólów brzucha i bólu podbrzusza, charakterystycznych dla miesiączki. Dzieje się tak, ponieważ intensywne skurcze chwilowo ograniczają dopływ krwi do tkanek macicy, co powoduje niedotlenienie i podrażnienie zakończeń nerwowych – a to właśnie one odpowiadają za odczuwanie bólu. Ból może mieć charakter:

• skurczowy (falami),
• tępy i ciągły,
• promieniujący do dolnej części pleców lub ud.

Celina podkreśla, że czasem kobietom mogą towarzyszyć dolegliwości także ze strony układu pokarmowego:

– U niektórych osób skurczom macicy towarzyszą również skurcze mięśni gładkich jelit, co może powodować wzdęcia, biegunkę lub dodatkowy dyskomfort w jamie brzusznej.

Objawy bólowe i lokalizacja bólu w czasie miesiączki

Podczas okresu kobiety i osoby menstruujące mogą odczuwać dolegliwości w różnych lokalizacjach w ciele.

Bóle brzucha, dolnej części brzucha i ból pleców

Bardzo często ból pojawia się w dolnych partiach brzucha. Może być pulsujący, tępy i ciągły, skurczowy, a nawet promieniować do pleców.

Objawy ze strony układu pokarmowego oraz zawroty głowy

Typowymi przejawami dyskomfortu w trakcie miesiączki są również nudności (a w skrajnych przypadkach nawet wymioty), bóle i/lub zawroty głowy. Mogą przytrafić się nam również biegunka lub, wręcz przeciwnie, zaparcia.

„Pewnego razu podczas okresu miałam bardzo silną biegunkę i wydawało mi się, że to normalne, bo po prostu bolał mnie brzuch i myślałam, że to taka reakcja organizmu. Ale krwawienie w końcu ustało, a rozwolnienie – nie. Okazało się, że mam zatrucie pokarmowe i mocno się przez ten czas odwodniłam. W szpitalu dostałam kroplówki i dopiero wtedy poczułam się lepiej” – Paulina, 30 lat

Kiedy ból pojawia się jako objaw choroby?

Ból powinien nas zaniepokoić, kiedy:

• skurcze menstruacyjne co miesiąc uniemożliwiają lub mocno utrudniają wykonywanie standardowych czynności i obowiązków,
• symptomy stopniowo stają się coraz intensywniejsze z cyklu na cykl,
• bardzo silne skurcze zaczęły występować po ukończeniu 25. roku życia(1).

Pierwotne a wtórne bolesne miesiączkowanie – różnicowanie

W przypadku bólu menstruacyjnego wyróżniamy pierwotne bolesne miesiączkowanie i wtórne. Mają odmienne przyczyny i wobec tego postępowanie w ich przypadkach także się różni. 

Pierwotne bolesne miesiączkowanie a zaburzenia hormonalne

Pierwotne bolesne miesiączkowanie jest „standardowe” i spowodowane procesami naturalnie zachodzącymi w ciele (aktywność prostaglandyn, skurcze macicy). Przyczyną tego rodzaju dyskomfortu nie jest żadne schorzenie czy choroba.

Wtórne bolesne miesiączkowanie a wady anatomiczne narządów rodnych

Wtórne bolesne miesiączkowanie to rodzaj bólu wynikający z pewnych nieprawidłowości. Mogą to być np. PCOS, mięśniaki macicy, endometrioza, adenomioza czy zapalenie narządów miednicy mniejszej. Te przypadłości wymagają leczenia, ponieważ zwykle uniemożliwiają normalne funkcjonowanie, gdy nadchodzi miesiączka.

Choroby towarzyszące: zespół policystycznych jajników, endometrioza

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na zespół policystycznych jajników cierpi 10–13% kobiet w wieku rozrodczym(2), a na endometriozę – 10%(3). To choroby, które mogą nasilać dyskomfort w trakcie okresu i powinny zostać zdiagnozowane oraz leczone przez lekarza/lekarkę. Jeśli podejrzewasz u siebie któreś z tych schorzeń, koniecznie skonsultuj się z ginekologiem/ginekolożką.

Metody łagodzenia bólu menstruacyjnego

Są różne sposoby radzenia sobie z bólem podczas miesiączki. Od leków, przez techniki relaksacyjne, aż po wsparcie odpowiednią dietą – u każdej osoby skuteczne mogą okazać się inne metody, więc nie ma jednej słusznej drogi.

Leki rozkurczowe i leki przeciwbólowe

Jeśli ból jest typowo skurczowy, najczęściej sięgamy po drotawerynę. Ma za zadanie rozluźniać mięśnie gładkie. Z kolei do typowych leków przeciwbólowych zaliczają się paracetamol i pyralgina.

Grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych – bezpieczeństwo stosowania

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) wykazują dużą skuteczność w łagodzeniu bóli menstruacyjnych, ponieważ hamują prostaglandyny, które aktywują skurcze macicy (pisałyśmy o tym wyżej). Do NLPZ należą ibuprofen, naproksen i ketoprofen – są bezpieczne, pod warunkiem że stosuje się je zgodnie z ulotką lub zaleceniami lekarskimi. Nie wolno przekraczać dawek dobowych, ani brać ich na pusty żołądek.

Techniki relaksacyjne, głębokie oddychanie, unikanie stresu

Niekiedy na łagodniejsze bóle mogą zadziałać różne techniki relaksacyjne, takie jak chociażby oddychanie przeponowe. Branie głębokich wdechów w sposób świadomy i skoncentrowany może pomóc rozluźnić mięśnie – stres sprawia bowiem, że w ciele pojawiają się napięcia, a to potrafi nasilać dyskomfort. Jeśli mamy możliwość unikać sytuacji stresowych, warto to rozważyć – a jeśli nie, pomocna może się okazać praktyka mindfulness. W przypadku gdy stres jest codziennym elementem Twojego życia i nie możesz sobie z nim poradzić, zachęcamy do skorzystania z pomocy psychoterapeutycznej – bo warto szukać ulgi dla spokoju swojej głowy. I ciała także.

Ćwiczenia fizyczne i ciepłe okłady

Ćwiczenia rozluźniające, spacery i lekka joga mogą pomóc, ponieważ poprawiają ukrwienie w ciele. Jeśli nie jesteś w stanie wykonać żadnego z tych ruchów, bo ból jest zbyt silny, najlepiej będzie skorzystać z pozostałych porad. Okład z ciepłego termoforu (np. z pestek wiśni) również koi dyskomfort w podbrzuszu – trzeba jedynie uważać na temperaturę, by nie poparzyć skóry.

Dieta, nawodnienie i równowaga hormonalna – wspierające łagodzenie objawów PMS (zespołu napięcia przedmiesiączkowego)

Niezmiennie, jak w przypadku niemal każdej innej dolegliwości, różnorodna, dobrze zbilansowana dieta i picie odpowiedniej ilości wody w ciągu dnia będą kluczowe dla wspierania swojego dobrego samopoczucia i dobrostanu intymnego. Dostarczanie organizmowi wartościowych składników odżywczych z pomocą zdrowych posiłków i trafnie dobranej suplementacji może przyczynić się do lepszej równowagi hormonalnej i pomóc ustabilizować nastrój (ale jeśli podejrzewasz u siebie zaburzenia hormonalne, koniecznie skonsultuj się z lekarzem/lekarką). Podobnie jak unikanie palenia tytoniu, picia alkoholu i sięganie po przetworzone jedzenie w dużych ilościach. Oczywiście jest to tylko forma wsparcia, a nie rozwiązanie problemu bolesnych miesiączek.

Kiedy skurczowe bóle menstruacyjne wymagają konsultacji lekarskiej?

Wbrew temu, co słyszymy od lat od osób z naszego otoczenia („ten ból to taka twoja uroda”, „to normalne, że boli”, „każdy tak miał i jakoś żyje”), nie powinnyśmy usypiać naszej czujności. Ból to sygnał, że coś jest nie tak i nie jest stanem, który musimy akceptować, „bo tak jest od zawsze”. Warto pamiętać, że doświadczenia bólowe są indywidualne i zmienne w czasie cyklu.

Silny ból, pogorszenie samopoczucia i utrata możliwości funkcjonowania

Jeśli ból menstruacyjny jest paraliżujący i nie jesteśmy w stanie iść do pracy, przygotować sobie posiłku czy nawet pójść do toalety, konieczna jest konsultacja lekarska. To nie jest normalne. Oczywiście, bolesne miesiączki, bóle głowy, ból pleców i dyskomfort w dolnej części brzucha się zdarzają, ale istotny jest stopień dyskomfortu i to, jak wpływa na nasze samopoczucie i życie.

„Zawsze irytowało mnie, kiedy mówiłam, że boli mnie brzuch, a w odpowiedzi dostawałam rady typu: idź się poruszać na pilatesie. Czasem naprawdę trudno było mi nawet wstać z łóżka i w ogóle iść do szkoły, a co dopiero myśleć o ćwiczeniach fizycznych. To nie jest dobra rada dla każdej osoby” – Marcelina, 29 lat

Objawy alarmowe – ostry ból w obrębie macicy lub przewodu pokarmowego

Silne bóle menstruacyjne o ostrym charakterze mogą także w pewnych przypadkach wskazywać na:

• zrosty wewnątrz macicy,
• skręt mięśniaka macicy lub torbieli jajnika,
• endometriozę z powikłaniami, np. krwawieniem do torbieli jajnika,
• poronienie lub ciążę pozamaciczną.

A jeśli chodzi o przewód pokarmowy, ostry ból może być przejawem:

• kamicy nerkowej,
• zapalenia wyrostka robaczkowego,
• niedrożności lub skrętu jelita,
• zapalenie przydatków lub torbieli jajnika.

Leczenie chirurgiczne jako metoda w wybranych przypadkach

Bolesne miesiączki mogą być przejawem chorób, które wymagają interwencji chirurgicznej. Mowa np. o endometriozie, mięśniakach macicy, przegrodzie macicy, zrostach, torbielach i guzach.

Jak przynieść ulgę w trakcie miesiączki?

Obserwuj swój okres i to, co czujesz w fazie menstruacyjnej. Jak silny jest ból? Czy w każdym cyklu jego natężenie jest mniej więcej porównywalne? Czy skurczom macicy towarzyszą także inne objawy? Na ile dyskomfort ogranicza Twoje normalne funkcjonowanie w tym czasie? Jeśli cokolwiek Cię niepokoi, zgłoś się do gabinetu ginekologicznego. Zasługujesz na to, by żyć bez bólu.

By zwiększyć swój komfort w trakcie okresu i przeżyć go wygodnie, bez podrażnień, koniecznie sprawdź opcję, jaką są wielorazowe majtki menstruacyjne czy miękka podpaska wielorazowa z bawełny organicznej!

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Kiedy skurczowe bóle menstruacyjne powinny być powodem do konsultacji ginekologicznej?

Jeśli bóle miesiączkowe są tak silne, że nie możesz normalnie funkcjonować, a ani niesteroidowe leki przeciwzapalne, ani leki rozkurczowe nie przynoszą ulgi, należy umówić konsultację ginekologiczną. Kiedy mięśnie macicy kurczą się, by wypuścić krew miesiączkową na zewnątrz, możemy odczuwać dyskomfort, jednak obezwładniający ból jest sygnałem ostrzegawczym, że coś poważniejszego może dziać się w naszym ciele. Jeśli chcesz się dobrze przygotować do wywiadu lekarskiego, możesz wypełnić darmową Analizę Dobrostanu Intymnego, która pomoże Ci także wejść na właściwą ścieżkę diagnostyki Twoich dolegliwości.

Czy aktywność fizyczna może zmniejszyć napięcie i bóle brzucha w czasie miesiączki?

Jeśli bóle miesiączkowe nie są bardzo silne, można spróbować lekkich ćwiczeń, by rozluźnić mięśnie i przynieść sobie delikatną ulgę. Aktywność fizyczna typu spacer czy prosta joga są sprawdzonym, prostym sposobem na kojenie łagodniejszych bólów menstruacyjnych.

Kiedy leczenie bolesnego miesiączkowania wymaga stosowania leków hormonalnych?

Bolesne miesiączki zwykle w pierwszej kolejności próbujemy zwalczać stosując leki dostępne bez recepty: o działaniu przeciwbólowym czy przeciwzapalnym. Lekarz/lekarka może zasugerować leki hormonalne (leki antykoncepcyjne), jeśli wcześniejsze próby łagodzenia nie przynoszą efektów lub jeśli ból wynika ze współtowarzyszących chorób ginekologicznych.

Czy stres lub brak snu może potęgować skurczowe bóle menstruacyjne?

Tak, napięcie w ciele spowodowane stresem oraz niewyspaniem zmniejszają codzienny komfort, mogą powodować wahania nastroju, pogorszenie samopoczucia i nasilać bóle miesiączkowe. Warto jednak pamiętać, że zdarza się, że ból w trakcie okresu może mieć inne źródło (a czas wystąpienia to tylko zbieg okoliczności): np. zespół jelita drażliwego, kamica nerkowa, zapalenie wyrostka robaczkowego.

Czy prowadzenie kalendarza cyklu pomaga monitorować objawy bólowe?

Tak, ponieważ dzięki temu śledzisz, kiedy pojawiają się bóle miesiączkowe – dobrym pomysłem jest regularna obserwacja, określanie typu naszego bólu (np. o charakterze skurczowym, tępym, w obrębie przewodu pokarmowego, itp.). Możesz też odnotowywać przypadki, kiedy odczuwasz bóle głowy czy pleców i z czasem zacząć zauważać, czy są to regularne zjawiska, czy uwarunkowane konkretnymi zdarzeniami (np. urazami).

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Źródła:

1. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/menstrual-cramps/symptoms-causes/syc-20374938
2. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/polycystic-ovary-syndrome
3. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/endometriosis